Trojan Horse of The Cold War: Nowa Huta as the Instrument of Soviet Influence on the Polish People’s Republic
DOI:
https://doi.org/10.15407/mics2023.01.058Keywords:
Nowa Huta, cold war, propaganda, socialist city, industrial heritage, inconvenient heritageAbstract
The article examines the exertion of power by the Soviet Union during the Cold War on the territory of the Polish People's Republic through economic and urban planning mechanisms, exemplified by the construction of Nowa Huta. It specifically delves into the Soviet intervention in the structural reorganisation of both the city and the plant, as well as the consultations between Polish and Soviet experts. The article highlights that the Soviet influence was evident, ranging from adopting the Soviet model of forced industrialization and construction management to the daily control of technological processes in production. The propagandist image of Nowa Huta constantly emphasises its importance as one of the prime symbols of Polish-Soviet friendship and a symbol of peace, aligning with the Cold War rhetoric. Finally, contemporary historiography and collective memory conceptualise the perception of Nowa Huta as a legacy of the Cold War, in particular through its museumification and categorization within the framework of an uncomfortable heritage.
References
Banaszkiewicz, M., Zbigniew, S. “Schrony W Nowej Hucie Jako kłopotliwe Dziedzictwo: Pomiędzy Edukacją a Rozrywką”. Turyzm/Tourism 29 (1) (2019): 7–15. https://doi.org/10.18778/0867-5856.29.1.01
Broniarek, R. Huta im. Lenina – hasło na poręczy kładki: “Sojusz z ZSRR gwarancją niepodległości Polski”. 1965, BRONIAREK_414-0. KARTA. https://foto.karta.org.pl/nasze-zbiory/kolekcje/ok_0600_broniarek_romuald,124280,zdjecie.html
Broniarek, R. Huta im. Lenina, dostawa łożysk ze Związku Radzieckiego, Marzec 1960. BRONIAREK_151-02. KARTA. https://foto.karta.org.pl/nasze-zbiory/kolekcje/ok_0600_broniarek_romuald,116763,zdjecie.html
Brook, R., Dodge, M. and Hogg, J. Cold War Cities Politics Culture and Atomic Urbanism 1945–1965. London: Taylor & Francis, 2023.
Budowa Centrum Administracyjnego NH. Robotnicy pracujący na dachu obiektu. W tle widoczna jest pętla tramwajowa oraz budynek z portretem Bolesława Bieruta oraz napisem: Nowa Huta symbolem pokoju. 11 VIII 1953, 29/777/fot. 5137. Huta im. Lenina, Archiwum Narodowe w Krakowie. https://archiwalneopowiesci.ank.gov.pl/wystawa/caly-narod-buduje-nowa-hute/propaganda/budynek-biura-wydzialu-transportowego-elewacja-wejsciowa/
Cymer, A. Architektura w Polsce 1945-1989. Warszawa: Centrum Architektury, 2018.
Dzhadt, T. Pislia viiny. Istoriia Yevropy vid 1945 roku. Kyiv: Nash format, 2020.
Fotolaboratoria Nowej Huty, Budynek Biura Wydziału Transportowego – elewacja wejściowa. Na dachu budynku widać hasło: “Nowa Huta to żywy dowód przyjaźni ZSRR”, 23 I 1953, 29/777/fot. 2428. Huta im. Lenina, Archiwum Narodowe w Krakowie. https://archiwalneopowiesci.ank.gov.pl/wystawa/caly-narod-buduje-nowa-hute/propaganda/budynek-biura-wydzialu-transportowego-elewacja-wejsciowa/
Fotolaboratoria Nowej Huty, Makieta Nowej Huty niesiona w czasie pochodu 1 – majowego w Krakowie, w tle napis: “W oparciu o dokumentację radziecką budujemy Nową Hutę”, 1 V 1953, 29/777/fot.4891. Huta im. Lenina, Archiwum Narodowe w Krakowie. https://archiwalneopowiesci.ank.gov.pl/wystawa/caly-narod-buduje-nowa-hute/propaganda/makieta-nowej-huty-niesiona-w-czasie-pochodu-1-majowego-w-krakowie/
Fotolaboratoria Nowej Huty, Odlewnia Staliwa – widok na dekorację ściany obiektu w dniu pogrzebu Józefa Stalina, 9 III 1953, 29/777/fot. 7790. Huta im. Lenina, Archiwum Narodowe w Krakowie. https://archiwalneopowiesci.ank.gov.pl/wystawa/caly-narod-buduje-nowa-hute/propaganda/odlewnia-staliwa-widok-na-dekoracje-sciany-obiektu-w-dniu-pogrzebu-jozefa-stalina/
Fotolaboratoria Nowej Huty, Załoga Biura Projektów Nowej Huty w pochodzie pierwszomajowym w Krakowie, 1 V 1953, 29/777/fot. 2608. Huta im. Lenina, Archiwum Narodowe w Krakowie. https://archiwalneopowiesci.ank.gov.pl/wystawa/caly-narod-buduje-nowa-hute/propaganda/zaloga-biura-projektow-nowej-huty-w-pochodzie-pierwszomajowym-w-krakowie/
Golonka-Czajkowska, M. Nowe Miasto Nowych Ludzi: Mitologie Nowohuckie. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2013.
Heynen, H., Loosen, S. “Cold War History beyond the Cold War Discourse: A Conversation with Łukasz Stanek”. Architectural Histories 7 (1) (2019): 1–10. https://doi.org/10.5334/ah.435
Hołuj, D. “Socjalistyczne Materialne Dziedzictwo Nowej Huty Jako Lokalny zasób Rozwojowy”. Studia Miejskie 26 (2020): 125–39. https://doi.org/10.25167/sm2017.026.09
Instytut Pamięci Narodowej. n.d. “Nowa Huta – miasto pracy i walki”. https://ipn.gov.pl/strony-zewnetrzne/wystawy/nowa_huta/html/wstep.html
Janas, K. Nowa Huta: Przestrzeń Tożsamości. Warszawa-Kraków: Instytut Rozwoju Miast i Regionów, 2020.
Jędruch, D., Karpińska, M., Leśniak-Rychlak, D. Teksty modernizmu. Antologia polskiej teorii i krytyki architektury 1918–1981, T. 1. Kraków, 2018.
Klimek-Zdeb, A. “Projekt Podziemna Nowa Huta. Zimnowojenne schrony a interpretacja dziedzictwa”. Studia Periegetica 36 (4) (2021): 29–47.
Kombinat Metalurgiczny Nowa Huta. Import maszyn i urządzeń. Zestawienia i korespondencja, 1953–1953, 2/274/0/8/2989. Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego w Warszawie. Archiwum Akt Nowych.
Kotarbiński, A. “O dotychczasowej postawie architektów polskich wobec realizmu socjalistycznego”. Architektura 3 (101) (1956): 57–58.
Kraków Heritage Lab. “Nowa Huta – Pomnikiem Historii”. https://youtu.be/-kZvjTPuCkg?t=349
Książek, L. “Karta biała: układ urbanistyczny Nowej Huty”, 2004. https://zabytek.pl/pl/obiekty/krakow-dzielnica-nowa-huta/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_12_EN.515163/10
Kuzina, K. “Idei ususpilnenoho pobutu v arkhitekturnykh proektakh sotsialistychnykh mist Radianskoi Ukrainy (1929–1933 rr.)”. Novi storinky istorii Donbasu 26 (2017): 71–87.
Latocha, A. “Nowa Huta została ogłoszona Pomnikiem Historii”, 2023. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/aktualnosci/268045,62,komunikat,nowa_huta_zostanie_ogloszona_pomnikiem_historii_.html
Lebow, K. Unfinished Utopia: Nowa Huta Stalinism and Polish Society 1945–56. Ithaca: Cornell University Press, 2013.
Lempart, M. i Jagło, P. “Nowa Huta. “Chcą dotknąć socrealu? To na pewno możemy im dać”. Jedynka Polskie Radio. https://jedynka.polskieradio.pl/artykul/835596,nowa-hutachca-dotknac-socrealu-to-na-pewno-mozemy-im-dac
Leszek, K. “Nowa Huta – wraca socrealizm”. https://www.tygodnikprzeglad.pl/nowa-huta-wraca-socrealizm/
Międzyrzeski, A. “Kierunek – Nowa Huta”, 1951. https://youtu.be/I4rqCv-8lm8?t=418
Minorski, J. O Polską Architekturę Socjalistyczną: Materiały Z Krajowej Partyjnej Narady Architektów Odbytej W Dniu 20-21 VII 1949 R. W Warszawie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Techniczne, 1950.
Muzeum PRL-u. “Schrony Nowej Huty”, 2016. http://www.schronywnowejhucie.pl/pl/
Nowa Huta. Projekt przyłączenia Zjednoczenia Budowy Miasta do Zjednoczenia Przemysłowego Huty im. Lenina. Notatka, wyciąg z uwag ekspertów radzieckich. 1954–1954, 2/274/0/1/436. Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego w Warszawie, Archiwum Akt Nowych
Nowa Huta. Założenia organizacyjne, sprawozdania. 1949–1952, 2/274/0/1/435. Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego w Warszawie, Archiwum Akt Nowych.
Organizacja Zjednoczenia Budowy Nowej Huty i Zjednoczenia Budowy miasta Nowa Huta, Protokóły konferencji, notatki służbowe, 1950. 2/274/0/1/149, Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego w Warszawie, Archiwum Akt Nowych.
Paduchowski, W. 2012. “U początków Nowej Huty. Spór o genezę usytuowania kombinatu i miasta.” In: Zimowa Szkoła Historii Najnowszej, T.1, ed. by Ł. Kamiński, G. Wołek, 85–92. Warszawa.
Pierwszy transport koksu na zamówienie zewnętrzne – z planszą z hasłem: „Dzięki pomocy ZSRR Kombinat im. Lenina daje pierwszy koks dla rozwoju przemysłu hutniczego i chemicznego. Pierwszy koks dla przemysłu chemicznego w Oświęcimiu”, 21 IX 1954, 29/777/fot. 5413. Huta im. Lenina, Archiwum Narodowe w Krakowie. https://archiwalneopowiesci.ank.gov.pl/wystawa/caly-narod-buduje-nowa-hute/propaganda/pierwszy-transport-koksu-na-zamowienie-zewnetrzne/
Pozniak, K. Model Socialist Town, Two Decades Later: Contesting the Past in Nowa Huta, Poland. London, Ontario: the University of Western Ontario, 2011. https://ir.lib.uwo.ca/etd/263
Rejon wielkich pieców – na ścianie widoczne jest hasło propagandowe: „Niech żyje i krzepnie światowy obóz pokoju i jego przodująca siła – potężny Związek Radziecki”, 15 II 1954, 29/777/fot. 1574. Huta im. Lenina, Archiwum Narodowe w Krakowie. https://archiwalneopowiesci.ank.gov.pl/wystawa/caly-narod-buduje-nowa-hute/propaganda/rejon-wielkich-piecow-na-scianie-widoczne-jest-haslo-propagandowe-niech-zyje-i-krzepnie-swiatowy-oboz-pokoju-i-jego-przodujaca-sila-potezny-zwiazek-radziecki/
SARP, “Wnioski w sprawie twórczości architektonicznej uchwalone przez plenum Zarządu Głównego SARP w dniu 4 i 5 kwietnia 1955 r.”. Architektura 7 (93) (1955): 185–186.
Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. 1950. ”6-letni plan rozwoju gospodarczego i budowy podstaw socjalizmu na lata 1950–1955”. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19500370344/O/D19500344.pdf
Skarbowski, J., Jasińska, Z. and Otwinowski, S. Nowa Huta: Pierwsze Socjalistyczne Miasto W Polsce. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1971.
Slatin, L. “Svidanie s Pol'shej. Okonchanie”, Znamja 2 (1962): 123–146.
Springer, F. Źle urodzone. Reportaże o architekturze PRL-u. Kraków, 2012.
Stanek, Ł. Architecture in Global Socialism: Eastern Europe West Africa and the Middle East in the Cold War. Princeton: Princeton University Press, 2020.
Sumorok, A. The idea of the socialist city. The case of Nowa Huta. Czasopismo Techniczne (2015): 303–340. https://www.ejournals.eu/Czasopismo-Techniczne/2015/Architektura-Zeszyt-12-A-(27)-2015/art/7355
Świątek, P. “The Architectural and Urban Heritage of Socialist Realism in Warsaw – an Approach for Evaluation and Conservation.” ICOMOS – Hefte des Deutschen Nationalkomitees Bd. 58 (2013): 42–44.
The Quality of the Russian Equipment Installed at Nowa Huta. https://www.europeana.eu/pl/item/2022043/10891_osa_ef1e64cb_dfd7_45f9_af26_faca8c1a9929
Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. 7.Xi.1917 – 7.Xi.1948: Materiały Do Referatu Rocznicowego. Warszawa: nakł. Spółdzielni Wydawniczej “Współpraca”, 1948.
Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. O Nowej Hucie I O Warszawskim Pałacu Kultury I Nauki Im. J. Stalina Dwóch Pomnikach Wielkiej Przyjaźni. Warszawa: Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. Zarząd Główny, 1953.
Uroczystości z okazji X – lecia PRL – załoga na placu przed wielkim piecem nr 1, 21 VII 1954. 29/777/fot. 2753. Huta im. Lenina, Archiwum Narodowe w Krakowie. https://archiwalneopowiesci.ank.gov.pl/wystawa/caly-narod-buduje-nowa-hute/propaganda/uroczystosci-z-okazji-x-lecia-prl-zaloga-na-placu-przed-wielkim-piecem-nr-1/
Uroczystość nadania Nowej Hucie nazwy Huta im. Lenina – wnętrze hali, widok na stół prezydialny, 21 I 1954, 29/777/fot. 2692. Huta im. Lenina, Archiwum Narodowe w Krakowie. https://archiwalneopowiesci.ank.gov.pl/wystawa/caly-narod-buduje-nowa-hute/propaganda/uroczystosc-nadania-nowej-hucie-nazwy-huta-im-lenina-wnetrze-hali-widok-na-stol-prezydialny/
Wiesiołek, M. W Nowej Hucie. Święto Odrodzenia w Nowej Hucie. 1950. http://www.repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/6324
Wiesiołek, M. Ofiarną pracą czcimy pamięć Józefa Stalina. Tlenownia ruszy przedterminowo. Nowatorstwo w budownictwie. Betonowanie fundamentów stalowni. Odlewnia staliwa, 1953. http://www.repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/7437
Wiśniewski, M. “Architektura w Nowej Hucie.” In: Nowa Huta w Kulturze – Kultura w Nowej Hucie, ed. by J. Klaś, M. Wąchała-Skindzier, 102–111. Kraków, Ośrodek Kultury Im. C. K. Norwida, 2019.
Wiśniewski, M. n.d. “W nowych miastach powojennej Europy”. https://idealcity.pl/narracje/w-nowych-miastach-powojennej-europy/#sdfootnote1sym
Zechenter, K. “The Repositioning of Postsocialist Narratives of Nowa Huta and Dunaújváros”. Revue des études slaves, LXXXVI-1-2 (2015): 141–156. https://doi.org/10.4000/res.691
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2023 Анастасія Боженко
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
