«ДЛЯ КУЛЬТУРИ В НАПРЯМКУ ГІГІЄНИ»: ГРОМАДСЬКЕ ЗДОРОВ’Я ТА «ВИСТАВКОВИЙ КОМПЛЕКС» У ЛЬВОВІ НАПРИКІНЦІ ХІХ – НА ПОЧАТКУ ХХ ст.

  • Віра Трач Український Католицький Університет
Ключові слова: громадське здоров’я, гігієна, гігієнічні виставки, гігієнічний рух, Львів, Галичина

Анотація

«Довге» ХІХ ст. стало «золотою добою» в історії виставок. Упродовж цього часу змінювалось розуміння їхнього значення, організаційні підходи та тематичне наповнення, що надавало їм нових функцій. Часто ці процеси розглядаються та пояснюються в межах концепції «виставкового комплексу». Розвиток сфери громадського здоров’я, її входження до показників понять «цивілізованості» і «прогресу», закріплення авторитету за гігієною та гігієністами, «бактеріологічна революція» сприяли тому, що в другій половині ХІХ ст.
окремі виставки міжнародного, національного та регіонального рівня присвячують проблемам здоров’я та гігієни.
У Львові своєрідним відлунням та наслідуванням міжнародних практик стали лікарсько-природничі виставки 1888 р. та 1907 р., які, хоча й не стосувались винятково проблем гігієни та громадського здоров’я, все ж присвятили їх розгляду окремі відділи та секції. Обидві були організовані професійними середовищами в межах з’їздів польських лікарів та природознавців, що надавало їм локального та національно забарвленого характеру. Виокремлення гігієни на цих виставках варто розглядати у зв’язку з розвитком гігієнічного руху в тогочасній Галичині, учасники якого, серед іншого, ставили собі за мету поширення знань з гігієни, а також в контексті формування суспільного дискурсу довкола питань громадського здоров’я в провінції. Крім цього, експозиції стали місцем співпраці влади та громадських активістів і фахівців, а також своєрідними провідниками ідеї прогресу в тогочасній Галичині.

Посилання

Artykuł wstępny (1888). Zdrowie, (35), 253.

Bennet, T. (1988). The Exhibitionary Complex. New Formation, (4), 80.

Bradley, J. (2008). Pictures at an Exhibition: Science, Patriotism, and Civil Society in Imperial Russia. Slavic Review, 67(4), 934–966.

Bud, R., Finn, B. & Trisher, H. (Eds.) (1999). Manifesting Medicine. Bodies and Machines. Amsterdam, the Netherlands: Harwood academic publishers.

Demel, M. (1964). Pedagogiczne aspekty warszawskiego ruchu higienicznego. 1864–1914. Wrocław, Polska: Ossolineum.

Dilo (1907, Cherven-Serpen).

Dolata, E. (2006). Galicyjscy popularyzatorzy zdrowia i higieny przełomu XIX i XX wieku. Lubelski rocznik pedagogiczny, XXXV, (4), 79–95.

Dolata, E. (2016). Rozwój ruchu higienicznego w Galicji w okresie autonomicznym ze szczególnym uwzględniniem higieny szkolnej. W Galicja i jej dziedzictwo. T. 23. Rzeszów, Polska: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Dr. S. M. (1907). Przechadzki po wystawie hygienicznej (Hygiena ludowa). Kurjer Lwowski, (312), 3–4.

Dr. S. M. (1907). Przechadzki po wystawie hygienicznej (Stan zdrowotności kraju). Kurjer Lwowski, (287), 1–2.

Dr. S. M. (1907). Przechadzki po wystawie hygienicznej. Kurjer Lwowski, (283), 6.

Dydyński, L. & Ławrynowicz, A. (1933). Zjazdy lekarzy i przyrodników polskich od. r. 1869. Medycyna. Dwutygodnik. Organ Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego (17), 527, 534.

Dziennik V. Zjazdu lekarzy i przyrodników polskich (1888). (1–3, 5).

Dziennik X. Zjazdu lekarzy i przyrodników polskich we Lwowie (1907), (1–4).

Franaszek, P. (2001). Informator statystyczny do dziejów społeczno-gospodarczych Galicji: zdrowie publiczne w Galicji w dobie autonomii. Kraków, Polska: Historia Iagellonica.

Franaszek, P. (2002). Zdrowie publiczne w Galicji w dobie autonomii: (wybrane problemy). Kraków, Polska: Wydawnictwo Księgarnia Akademicka.

Galos, A. (1976). Tendencje integracyjne i dezintegracyjne na ziemiach polskich w dobie popowstaniowej (do r. 1914). W Drogi integracji społeczeństwa w Polsce XIX-XX w. Wrocław, Polska: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Hihiienichno-pryrodnycha vystava (1888). Dilo, 163, 1.

Hinc, A. (2013). Kontakty między towarzystwami naukowymi na ziemiach polskich pod zaborami – stan i potrzeba badań, Roczniki dziejów społecznych i gospodarczych, (73), 79–121.

Hygienic exhibition at Brussels (1875). The British Medical Journal, 1 (747), 551.

Hyhiienichno-pryrodnycha vystavka (1888). Dilo, 155 (13), 1–3.

Hyhiienichno-pryrodnycha vystavka (1888). Dilo, 156 (14), 1.

Katalog Powszechnej Wystawy Krajowej we Lwowie w roku 1894 pod protektoratem najmiłościwszego cesarza i króla Franciszka Józefa I (1894) (s. 381). Lwów: Welwowie z drukarni i litografii Pillera i Spolki.

Katalog Wystawy higieniczno-lekarskiej i dydaktyczno-przyrodniczej (1888). Lwów: druk. Wł. Łozińskiego.

Katalog wystawy lekarsko-przyrodniczej. III zjazd lekarzy i przyrodników polskich w Krakowie 1881 r. (1881). Kraków: Druk W. Korneckiego w Krakowe.

Katalog Wystawy przyrodniczo-lekarskiej i higienicznej X zjazdu lekarzy i przyrodników polskich (1907). Lwów.

Katalog Wystawy przyrodniczo-lekarskiej i higienicznej X zjazdu lekarzy i przyrodników polskich (1907). Lwów.

Korespondencye. Warszawa, 1 Maja. (1896). Przegląd lekarski, (20), 276–277.

Kronika Zjazdu (1888). Dziennik V zjazdu lekarzy i przyrodników polskich we Lwowie, (5), 49–50. Muzeum Higieniczne we Lwowie (1904). Przegląd higieniczny (Lwów), (4), 68.

Kronika. Z wystawy (1907). Kurjer Lwowski, (283), 3–4.

Kronika. Z wystawy (1907). Kurjer Lwowski, (286), 2.

Kronika. Z wystawy (1907). Kurjer Lwowski, (288), 2.

Kronika. Z wystawy (1907). Kurjer Lwowski, (294), 2.

Kronika. Z wystawy lekarskiej (1907). Kurjer Lwowski, (325), 2.

Kronika. Z wystawy lekarsko-hygienicznej (1907). Kurjer Lwowski (300), 3.

Kronika. Z wystawy przyrodniczo-lekarskiej (1907). Kurjer Lwowski, (326), 4.

Kronika. Z wystawy przyrodniczo-lekarskiej (1907). Kurjer Lwowski, (335), 2.

Kronika. Z wystawy przyrodniczo-lekarskiej (1907). Kurjer Lwowski, (297), 2–3.

Kronika. Z wystawy. (1907). Kurjer Lwowski, (308), 3.

Kučera, P. (1907). Wystawa przyrodniczo-lekarska we Lwowie 16.VI – 25. VII 1907. Lwowski tygodnik lekarski, (29), 13–22.

Lewicki, J. (2005). Między tradycją a nowoczesnością. Architektura Lwowa lat 1893-1918. Kraków, Polska: Neriton.

Najdus, W. (1994). Zakordonne powiązania Galicji w dobie autonomii, Galicja i jej dziedzictwo. T. 1: Historia i polityka (ss. 157-173). Rzeszów, Polska: Wydawn. Wyższej szkoły pedagogicznej w Rzeszowie.

Novynky. Ministerstvo prosvity (1888). Dilo, 144, 3.

Novynky. Na hyhiienichno-pryrodnychii vystavi (1888). Dilo, 152(9), 3.

Ołdziejewski, K. (1928). Wystawy Powszechne. Ich historja, organizacja, położenie prawne i wartość społecznogospodarcza. Poznań, Polska.

Otwarcie wystawy przyrodniczo-lekarskiej i higienicznej X zjazdu (1907). Lwowski Tygodnik Lekarski, (25), 310.

Otwarcie Wystawy przyrodniczo-lekarskiej we Lwowie (1907). Kurjer Lwowski, (227), 6.

Pamiętnik pierwszego zjazdu lekarzy i przyrodników polskich odbytego w r. 1869 w Krakowie (1870). Kraków: W Drukarni C. K. Uniwers. Jagellonskiego.

Pirogovskaya, M. (2015). Olfaktornyy kod i vospitanie chuvstvitelnosti v russkoy gorodskoy kulture 1860–1910-kh godov. (Dissertatsiya na soiskanie uchenoy stepeni kandidata istoricheskikh nauk) (ss. 170–186). Muzey antropologii i etnografii im. Petra Velikogo (Kunstkamera) Rossiyskoy akademii nauk. Sankt-Peterburg, Rossiya.

Pogląd na dotychczasowe zjazdy lekarzy i przyrodników polskich wraz z krótką wzmianką o zawiązaniu się i działałności Wydziału gospodarczego V Zjazdu (1888, lipca 18). Dziennik V Zjazdu lekarzy i przyrodników polskich, (1), 2.

Prokopovych, M. (2009). Architecture, Public Space, and Politics in the Galician Capital, 1772–1914. West Lafayette, IN: Purdue University Press.

Puchta, W. (2016). Powszechna Wystawa Krajowa we Lwowie w 1894 roku. Wrocław, Polska: Wydawnictwo Chronicon.

Pysmo z Prosvity (1907). Ch. 1–12.

Reichardt, E. (2008). Ausstellung auf dem Gebiete der Hygiene und des Rettungswesens. Health, “Race” and Empire: Popular-Scientific Spectacles and National Identity in Imperial Germany, 1871–1914. Reprint of Dissertation with Minor Correction and New Pagination. State University of New York and Stony Brook, NY: Lulu Enterprises.

Rozdanie nagród na wystawie przyrodniczo-lekarskiej (1907). Kurjer Lwowski, (342), 2.

Ruslan (1907, Cherven-Serpen).

Siadkowski, M. (2012). Powszechna Wystawa Krajowa we Lwowie w 1894 roku, czyli Galicja od nowa, Galicyjskie spotkania 2011. Tom studiów (ss. 123–141). Zabrze, Polska.

Trach, V. (2017). Hihiienichni chasopysy ta formuvannia dyskursu hromadskoho zdorovia u Lvovi na pochatku ХХ st. Misto: istoriia, kultura, suspilstvo, 2(4), 136–160.

Trojanowska, A. (2013). II Wystawa Higieniczna w Warszawie (1896) według “Kronik” Bolesława Prusa, Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, (58), 113–130.

Walka z chorobami zakaźnymi. Oddział wystawy hygienicznej urządzony przez dra Wiktora Legeżyńskiego, fizyka król. stoł. Miasta Lwowa i dra Pawła Kučerę, profesora higieny Uniwersytetu Lwowskiego (1907). Lwów.

Wiadomość o dotychczasowych zjazdach lekarzy i przyrodników polskich oraz o czynnościach Wydziału Gospodarczego XI zjazdu (1911). Dziennik XI zjazdu lekarzy i przyrodników polskich w Krakowie, (18), 7.

Wiadomość o dotychczasowych zjazdach lekarzy i przyrodników polskich, oraz o czynnościach wydziału gospodarczego IX zjazdu (1900). Dziennik IX zjazdu lekarzy i przyrodników polskich. Kraków, (1), 2.

Wiadomości bieżące (1888). Przegląd Lekarski: organ Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego i Towarzystwa Lekarzy Galicyjskich we Lwowie, (5), 79.

Wiadomości o czynnościach Wydziału gospodarczego VI zjazdu lekarzy i przyrodników polskich (1891). Dziennik Szóstego zjazdu lekarzy i przrodników polskich. Kraków, (1), 2.

Wiktor, J.K. (1888). Wystawa higieniczno-lekarska i przyrodniczo-dydaktyczna we Lwowie. Wiadomości lekarskie. Czasopismo miesięczne poświęcone wszystkim gałęziom wiedzy (Lwów), (5), 153–156.

Wiktor, J.K. (1888). Wystawa higieniczno-lekarska i przyrodniczo-dydaktyczna we Lwowie. Wiadomości lekarskie. Czasopismo miesięczne poświęcone wszystkim gałęziom wiedzy lekarskiej (Lwów), (3), 84.

Willcox, W.F. (1912). Statistics at international congresses on hygiene and demography. Publications of the American Statistical Association, 13(98), 182–185.

Wycieczka na wystawę hygieniczną do Drezna (1911). Dziennik XI zjazdu lekarzy i przyrodników polskich w Krakowie, (2), 7.

Wystawa higienicza w Warszawie (1887). Przegląd lekarski, (30), 422.

Wystawa higieniczno-przyrodnicza (1888). Kurjer Lwowski, (199), 2–3; (200), 1.

Wystawa higieniczno-przyrodnicza we Lwowie (1888). Kurjer Lwowski, (202), 1–2.

Wystawa hygieniczno-lekarska i przyrodniczo-dydaktyczna (1888). Dziennik V zjazdu lekarzy i przyrodników polskich, Lwów, (1), 2–3.

Wystawa lekarsko-przyrodnicza na salach Muzeum Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1884). Dziennik IV zjazdu lekarzy i przyrodników polskich w Poznaniu, (1), 20–21.

Wystawa lwowska (1907). Tygodnik ilustrowany (Warszawa), (24), 496.

Wystawa przyrodniczo-lekarska we Lwowie (1907). Czasopismo Techniczne, (15), 237.

Z placu wystawy (1907). Kurjer Lwowski, (341), 3.

Z wystawy hygieniczno-lekarskiej (1907). Kurjer Lwowski, (281), 3.

Опубліковано
2019-04-10
Як цитувати
Трач, В. (2019). «ДЛЯ КУЛЬТУРИ В НАПРЯМКУ ГІГІЄНИ»: ГРОМАДСЬКЕ ЗДОРОВ’Я ТА «ВИСТАВКОВИЙ КОМПЛЕКС» У ЛЬВОВІ НАПРИКІНЦІ ХІХ – НА ПОЧАТКУ ХХ ст. City History, Culture, Society, (6), 99-118. https://doi.org/10.15407/mics2019.06.099
Номер
Розділ
Місто та імперська модернізація