ГІГІЄНІЧНІ ЧАСОПИСИ ТА ФОРМУВАННЯ ДИСКУРСУ ГРОМАДСЬКОГО ЗДОРОВ’Я У ЛЬВОВІ НА ПОЧАТКУ XX СТОЛІТТЯ

  • Віра Трач Український Католицький Університет
Ключові слова: громадське здоров’я, гігієна, гігієнічні часописи, Львів

Анотація

Протягом XIX століття суспільно-політичні зміни разом з економічними трансформаціями та науковими відкриттями змінили уявлення про здоров’я та його цінність. Також і у Центрально-Східній Європі поняття громадського здоров’я, для якого центральним був вже не індивід, а група людей, перетворилося на сферу зацікавлень ширших верств суспільства. Зайнявши важливий модернізаційний сегмент у широкому спектрі суспільних рухів, гігієнічний рух впродовж ХІХ-ХХ століть в першу чергу впливав на зміни міського простору. Чистота та здоров’я стають ознаками модерного міста та цивілізованості загалом. Тому важливим напрямком діяльності гігієністів стала популяризація знань з гігієни в суспільстві. Основним способом поширення нових знань та ідей було видання часописів відповідного змісту.

У Львові помітніше суспільне зацікавлення гігієнічним рухом з’явилося наприкінці ХІХ ст. – на початку ХХ ст. Одним із його проявів стала поява гігієнічних часописів – видань, які концентрували свою увагу на питаннях громадського здоров’я, а особливо гігієни, що охоплювала мало не всі ділянки життя суспільства – гігієна одягу, їжі, школи, міського простору і т. ін. Вперше такий часопис протягом року виходив у Львові у 1872 р., згодом, в період від 1902 до 1914 рр., в місті виходило чотири журнали. Два часописи виходили з приватної ініціативи, а видавцями решти були Львівське гігієнічне товариство та Українське лікарське товариство. Видання усіх цих часописів було неприбутковою справою, і видавці постійно шукали фінансові ресурси для забезпечення існування журналів. Авторами текстів було більше сотні осіб з різних професійних середовищ. Тематика публікацій була надзвичайно широкою, але ключовими темами були гігієна, інфекційні захворювання, шкільна гігієна, проблема алкоголізму та гігієна їжі. Ключовим поняттям була гігієна, похідні і пов’язані з нею, на які нанизувався ряд інших ідей, зокрема й здоров’я як запоруки успіху в боротьбі з іншими народами.

Львівські гігієнічні часописи виходили польською та українською мовою та були адресовані відповідним спільнотам. Дискутуючи над тими самими проблемами, транслюючи ті ж ідеї, часописи зосереджувалися здебільшого на польських чи українських читачах, відображаючи суспільно-політичні ідеї того часу та інтегруючи поняття здоров’я у конкуруючі ідеї національного розвитку.

Посилання

Album zasłużonych lekarzy polskich (1925).Warszaw, Polska.

Aleksandrowicz, S. (1902). Wodociąg lwowski. Przegląd Hygieniczny, 1-2.

Arkusha, O. (2007). Partii ta yikh polityka u 1900-1914 rokakh. V Ya. Isaievych, M. Lytvyn і F. Steblii (Red.) Istoriia Lvova v 3-kh t. T. 2. (1772 – zhovten 1918). Lviv, Ukraina: Tsentr Yevropy.

Barczewski, W. (1905). Znaczenie zdrowotne regulacyi miast. Przegląd Hygieniczny, (12).

Barzycki, J. (1905). Sprawozdanie roczne o inspekcyach w r. 1902. Przeglad Hygieniczny, (1-11).

Berner, Wł. (2007). Stan sanitarny, ochrona zdrowia i sytuacja epidemiologiczna chorób zakaźnych we Lwowie w okresie autonomii Galicyjskiej (lata 60/70 XIX w. – do 1914 r.). Przegląd Epidemiologiczny, (61), 815-825.

Bier, L. (1903). O dezynfekcji po chorobach zakaźnych. Przegląd Hygieniczny, (8-12).

Bier, L. (1912). Potrzeby nadzoru nad żywnością. Przegląd Hygieniczny, (1).

Bilavych, I. (2015). Peredumovy stvorennia hromadskoho medychnoho prosvitnytstva ta likarskoi opiky v Halychyni na poch. ХХh st. Molod i rynok, (1) (120), 133-136.

Bilavych, I. (2015). Vnesok ukrainskykh likariv u rozvytok vitchyznianoi nauky ta medychnoi opiky ditei i doroslykh (kinets ХIХ – poch. ХХ st.). Liudynoznavchi studii. Seriia “Pedahohika”, (31), 25-32.

Bołdyrew, A. (2001). Czasopisma lekarskie i higieniczne na ziemiach polskich na przełomie XIX i XX w. jako źródło do badań nad patologiami społecznymi (na przykładzie prostytucji). Studia Z Historii Społeczno-Gospodarczej, (IX), 187-213.

Brożek, K. (2003). Ruch na rzecz podnoszenia kwalifikacji zawodowych polskich lekarzy w latach 1805-1952. Towarzystwa i kursy. Medycyna Nowożytna, 10 (1-2), 35-98.

Bruchnalski, K. (1913,1914). Czego uczy Pismo Święte o wstrzemiężności od trunków. Przyjaciel Zdrowia. (10-12), (1).

Brzozowski, S. (1971). Kuhn Adolf. Internetowy Polski Słownik Biograficzny. Retrieved from: http://www. ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/ adolf-kuhn.

Brzozowski, S. M. (1980). Panek Kazimierz. Internetowy Polski Słownik Biograficzny. Retrieved from: http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/ biografia/kazimierz-panek.

Burachynskyi, T. (1935/1975). Likarska Komisiia Nauk. T-va im. Shevch. U 25-littia Ukrainskoho likarskoho tovarystva i medychnoi hromady. Lviv-Chykaho.

Demel, M. (1964). Pedagogiczne aspekty warszawskiego ruchu higienicznego (1864-1914). Wrocław, Polska: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Do czytelników (1872). Służba Zdrowia Publicznego, (II), 458.

Do nashykh zemliakiv (1914). Zdorovlie, (1), 1.

Dolata, E. (2016). Galicyjscy popularyzatorzy zdrowia i higieny przełomu XIX i XX wieku. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, (XXXV, z. 4), 79-95.

Dolnicki, C. (1911). O molu mącznym w młynach i sposobie jego tępienia. Przegląd Hygieniczny, (2), (6).

Dolynska, M. (2015). Lviv. Prostir na tli meshkantsiv (ХIII – ХIХ st.). Lviv, Ukraina: Vydavnytstvo UKU.

Drexler, I. (1912). Miasta ogrodowe. Przegląd Hygieniczny, (11-12).

Drexler, I. (1913). O zakładaniu ulic miejskich. Przegląd Hygieniczny, (12).

Drymalyk, S. (1912). Krovotoky i yak yikh lichyty. Zdorovlie, (10), 151-154.

Dział Rękopisów. Rkps 13405/III; Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich w Wrocławiu.

Franaszek, P. (1999). Szpitale Galicyjskie w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne, (126), 125-143.

Franaszek, P. (2001). Zdrowie publiczne w Galicji w dobie autonomii (wybrane problemy). Kraków, Polska.

Gargas, Z. (1906). Miasta ogrodowe. Przegląd Hygieniczny, (1-3).

Grankin, P. (2015). Kanalizatsiia mista Lvova (vid pochatku XV st. do 1939). Lviv, Ukraina: Avers.

Hanitkevych, Ya. (1991). Yevhen Ozarkevych – fundator ukrainskoi medychnoi nauky. Likarskyi zbirnyk zasnovanyi Yevhenom Ozarkevychem u 1898 rotsi. Nova seriia, (1), 1-18.

Hebbert, M. (1999). A City in Good Shape. Town Planning and Public Health. The Town Planning Review, 70(4), 433-453. DOI: https://doi.org/10.3828/tpr.70.4.n06575ru36054542

Hietala, M. (1987). Services and Urbanization at the Turn of the Century. The diffusion of Innovations. Helsinki, Finland.

Hoszowski, S. (1935). Ekonomiczny rozwój Lwowa w latach 1772-1914. Lwów.

Ihnatiienko, V. (1930). Bibliohrafiia ukrainskoi presy 1816-1916. Kyiv-Kharkiv, SRSR: Derzhvydav Ukrainy.

Ivanochko, U. (2004). Urbanistychni transformatsii Lvova pidavstriiskoho periodu (1772-1918). Visnyk Natsionalnoho universytetu “Lvivska politekhnika”, (505) (Arkhitektura).

J. M. (1929). Zmarli członkowie ś. p. Stanisław Bądzyński (1862-1929). Rocznik Towarzystwa Warszawskiego, (22), 108-110.

Jakimyszyn-Gadocha, A. (2016). Żydowskie łaznie (mykwy) we Lwowie. Historia wybranych obiektów z okresu od drugiej połowy XIX wieku do 1939 r. Visnyk Lvivskoho universytetu. Seriia istorychna, Spetsvypusk,103-123,.

Jarowiecki, J. (2002). Prasa polska we Lwowie w latach 1864-1918: bibliografia. Kraków, Polska: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.

Kaczorowski, B. (1907). Stan uzębienia i ogólnej czystości ciała dzieci szkolnych szkół miejskich lwowskich w cyfrach. Przegląd Hygieniczny, (10-11).

Kaczorowski, B. (1911). Stan hygieny i stan zdrowotny dzieci szkół miejskich we Lwowie. Zebrał na podstawie badań w latach 1907-1911. Przegląd Hygieniczny, (9-11).

Kmiecik, Z. (Red.). (1976). Prasa polska w latach 1864-1918. Warszawa – Łódź.

Kolski, W. (1913). Handel mlekiem we Lwowie. Przegląd Hygieniczny, (10-11).

Komisja zdrowotna (1909). Dziennik Lwowski, (2), 28.

Kordiuk, Yu. (1935/1975). Istoriia U.L.T. za 25 lit isnuvannia. U 25-littia Ukrainskoho likarskoho tovarystva i medychnoi hromady. Lviv-Chykaho.

Kotsur, N. (2010). Rol zemstv u stanovlenni vitchyznianoi hihiieny v Ukraini (druha polovyna ХIХ – pochatok ХХ stolittia). Volynski istorychni zapysky, (5), 13-19.

Kozakevych, O. (1935/1975). Yak povstalo nashe likarske tovarystvo. U 25-littia Ukrainskoho likarskoho tovarystva i medychnoi hromady. Lviv-Chykaho.

Krajewska-Tartakowska, B. (2001) Polskie Towarzystwo Higieniczne we Lwowie. In B. Sordylowa (Ed.) Słownik polskich towarzystw naukowych. T. II. Towarzystwa naukowe i upowszechniające naukę działające w przeszłości na ziemiach polskich. Cz.3 (ss. 309-312). Warszawa, Polska.

Kronika. Od redakcyi. (1902). Przegląd Hygieniczny, (1), 19- 20.

Kronika. Od redakcyi. (1906). Przegląd Hygieniczny, (1), 19.

Krzyżanowski, E. (1908). O poznawaniu fałszowanych napojów i pokarmów. Przegląd Hygieniczny, (1), (3-4).

Lees, A., & Hollen Lees, L. (2007). Cities and the Making of Modern Europe, 1750-1914. Cambridge, England: Cambridge University Press.

Legeżyński, W. (1902). Oczyszczanie wód kanałowych. Przegląd Higieniczny, (10-12), 1.

Legeżyński, W. (1903). Oczyszczanie wód kanałowych. Przegląd Higieniczny, (1).

Legeżyński, W. (1904). Jak należy zorganizować służbę dezynfekcyjną w naszych miastach i miasteczkach. Przegląd Hygieniczny, (1).

Legeżyński, W. (1904). Zdrowotność miasta Lwowa w r. 1903. Przegląd Hygieniczny, (5).

Legeżyński, W. (1904, 1905). Jak należy zorganizować służbę dezynfekcyjną w naszych miastach i miasteczkach. Przegląd Hygieniczny, (12), (1).

Legeżyński, W. (1907). Stosunki zdrowotne w mieście Lwowie w roku 1905 i 1906. Lwów.

Lewicki, B. (1914). Gospodarstwo publiczne miasta Lwowa. Na podstawie źródeł urzędowych magistratu król. st. Miasta Lwowa ułożył tablicami statystycz. przez magistrat m. Lwowa zestawionymi, Lwów.

Lewiński, J. (1906). Hygienа budowli jako podstawa dla zmienić się mającej ustawy budowniczej Lwowa. Przegląd Hygieniczny, (8-12).

Lewiński, J. (1907). Hygienа budowli jako podstawa dla zmienić się mającej ustawy budowniczej Lwowa. Przegląd Hygieniczny, (2-4).

Łupienko, A. (2016). Some remarks on the birth of modern city planning in the Polish territories 1850- 1914: the impact of the hygienic movement. Mesto a dejiny, (5), 18-34.

Lwów w cyfrach (1914), (5-12).

Małecki, J. M. (2011). “Mieszkają w prawdziwym raju” (Możliwości badania jakości życia w Krakowie i we Lwowie w okresie autonomii Galicyjskiej). Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ab Bibliothecarum Scientiam Pertinentia, (IX), 157-164.

Maślanka, M. (1904). Kanalizacya miasta Lwowa. Przegląd Hygieniczny, (7-9).

Maślanka, M. (1908). O kanalizacyi naszych miast. Przegląd Hygieniczny, (3-7).

Mazanik, A. (2015). Sanitation, Urban Environment and the Politics of Public Health in Late Imperial Moscow (A Dissertation in History). Central European University. Budapest: Hungary.

Miasto Lwów w okresie samorządu. 1870-1895 (1896). Lwów: Z drukarny W.A.Szyjkowskiego.

Mołczański, W. (1909). Do kwestyi ogrzewania ciepłą wodą pojedynczych pięter. Przegląd Hygieniczny, (1).

Mołczański, W. (1909). Niedostosowanie konstrukcyi budynków mieszkalnych do klimatu jako zasadnicza przyczyna znacznej ilości zimnych mieszkań u nas. Przegląd Hygieniczny, (5-6).

Mołczański, W. (1913). O potrzebie przymusowej sanacyi mieszkań w Galicyi. Z upoważnienia autora przedrukowane z "Czasopisma technicznego”. Przegląd Hygieniczny, (3-4).

Mołczаński, W. (1912). Mechaniczne oczyszczanie wód ściekowych według systemu inż. Geigera. Przegląd Hygieniczny, (1).

Myśliński, J. (1969). Czasopiśmiennictwo naukowe w Galicji w dobie autonomicznej. Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego, 8(4), 477-500.

Nasha prohrama (1912). Zdorovlie, (1), 1-2.

Naumenko, K. (2013). Franko Petro. V V. Smolii (Red.) Entsyklopediia istorii Ukrainy. T. 10 (F-Ya). Kyiv, Ukraina: Naukova dumka.

Niemi, M. (2007). Public Health and Municipal Policy Making. Britain and Sweden, 1900-1940. Aldershot, England, Burlington, VT: Ashgate.

O łazniach ludowych (1905). Przegląd Hygieniczny, (3), 49- 50.

Od redakcyi (1905). Przegląd Hygieniczny, (1), 1-2.

Od redakcyi (1914). Przyjaciel Zdrowia, (7-8), 1.

Odezwa (1902). Przegląd Hygieniczny, (1), 2.

Ostrowska, T. (1969). Polskie czasopisma higieniczne w XIX w. Zаrys historyczno-bibliograficzny 9 polskich czasopism higienicznych wydawanych w XIX wieku, przedstawiony w układzie chronologicznym. Zdrowie Publiczne, (5), 419-425.

Ostrowska, T. (1973). Polskie czasopiśmiennictwo lekarskie w XIX wieku (1800-1900): zarys historycznobibliograficzny. Wrocław-Warszawa, Polska: Zakład Narodowy im. Ossolińskich: Wydaw. Polskiej Akademii Nauk.

Panchyshyn, M. (2015). Synonimiia v ukrainskii medychnii terminolohii Halychyny pochatku ХХ st. Filolohichni traktaty, 7 (2), 109.

Panek, K. і Szperling, F. (1906). O biologicznym sposobie oczyszczania wód ściekowych. Przegląd Hygieniczny, (2-5), (7).

Papée, J. (1906). Choroby weneryczne ich rozszerzenie i zapobieganie. Przegląd Hygieniczny, (6-9), (11).

Papée, J. (1907). Choroby weneryczne ich rozszerzenie i zapobieganie. Przegląd Hygieniczny, (1).

Petryshyn, H. і Ivanochko, U. (2007). Poshuky novykh form rozvytku mista. V Ya. Isaievych, M. Lytvyn і F. Steblii (Red.) Istoriia Lvova v 3-kh t. T. 2 (1772 – zhovten 1918). Lviv, Ukraina: Tsentr Yevropy.

Piasecki, E. (1906). W sprawie higieny płciowej młodzieży szkolnej. Przegląd Hygieniczny, (4).

Piasecki, E. (1909). Epidemia płonicy w mieście Lwowie w latach 1907-1909. Przegląd Hygieniczny, (8-9).

Pisek, W. (1902). Czy lwowski wodociągi spełnią swe zadanie. Przegląd Hygieniczny, (2), 25- 27.

Poradnyk (1912). Pratsia sered porokhu. Nedokrovnist u shkilnykh dityi. Chervonist ruk. Zdorovlie, (1), 15- 17.

Prokopovych, M. (2009). Habsburg Lemberg. Architecture, Public Space, and Politics in the Galician Capital, 1772-1914. West Lafayette, IN: Purdue University Press.

Pundii, P. (1994). Ukrainski likari. Kn.1: Estafeta pokolin natsionalnoho vidrodzhennia: biobibliohrafichnyi dovidnyk. Lviv-Chykaho.

Rada miejska. Magistrat (1908). Dziennik Lwowski, (19).

Rejman, S. (2010). Organizacja państwowej i gminnej służby zdrowia w Galicji w okresie autonomicznym w świetle przepisów prawnych. Urzędy państwowe, organy samorządowe i kościelne oraz ich kancelarie na polsko-ruskim pograniczu kulturowym i etnicznym w okresie od XV do XIX wieku. W Materiały polskoukraińskiej konferencji naukowej w Okunince koło Włodawy 10- 12 września 2007 roku. Kraków, Polska.

Retsenzyi (1912). Zdorovlie, (1), 12.

Rocznik statystyki Galicyi. Rok IV. 1892-1893 (1893).

Romaniuk M. i Halushko M. (Red.) (2001-2002). Ukrainski chasopysy Lvova. 1848-1939. T.1: 1848-1900; T.2: 1901-1919. Lviv, Ukraina: Svit.

Rosen, G. (1993). A History of Public Health. Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press.

Rosner, I. (1903). Z fizykatu król. stoł. Miasta Lwowa. Chorobliwość i śmiertelność we Lwowie w r. 1902. Przegląd Hygieniczny, (2-3).

Rozmaitości. Od redakcyi (1912). Przyjaciel Zdrowia, (1), 7.

Rozmaitości. W jakich dniach tygodnia odbywa się najwięcej aresztowań z powodu pijaństwa? (1912). Przyjaciel Zdrowia, (2), 14.

Sereda, O. (2007). Masovi urochystosti ta miskyi publichnyi prostir. Shchodenne zhyttia. V Ya. Isaievych, M. Lytvyn і F. Steblii (Red.) Istoriia Lvova v 3-kh t. T. 2 (1772 – zhovten 1918). Lviv, Ukraina: Tsentr Yevropy.

Sikorska-Kulesza, J. (2004). Zło tolerowane. Prostytucja w Królestwie Polskim w XIX wieku. Warszawa, Polska.

Słowo wstępne (1912). Przyjaciel Zdrowia, (1), 1-2.

Słowo wstępne (1913). Zdrowe Życie, (1), 6.

Sonevytskyi, T. (1913). O syrovatkakh krovy, yikh dilianiu i znachinniu. Zdorovlie, (2), 20- 24.

Sprawy Towarzystwa Hygienicznego (1906). Przegląd Hygieniczny, (4), 100-101.

Sprawy Towarzystwa Hygieniczneg. (1906). Przegląd Hygieniczny, (1), 12.

Sprawy Towarzystwa Hygienicznego (1907). Przegląd Hygieniczny, (7), 172-173.

Sprawy Towarzystwa Hygienicznego (1908). Przegląd Hygieniczny, (7), 209-216.

Sprawy Towarzystwa Hygienicznego (1910). Przegląd Hygieniczny, (6), 87.

Sprawy Towarzystwa Hygienicznego (1911). Przegląd Hygieniczny, (2), 22.

Sprawy Towarzystwa Hygienicznego (1911). Przegląd Hygieniczny, (5), 74-75.

Sprawy Towarzystwa Hygienicznego (1912). Przegląd Hygieniczny, (4), 74-75.

Sprawy Towarzystwa Hygienicznego (1912). Przegląd Hygieniczny, (8), 143.

Sprawy Towarzystwa Hygienicznego (1912). Przegląd Hygieniczny, (9), 171.

Sroka, T. (1999). Nauki weterynaryjne we Lwowie do roku 1945. Rzeszów, Polska: Instytut Europejskich Studiów Społecznych.

Sroka, T. (2012). Rada miejska we Lwowie w okresie autonomii Galicyjskiej 1870-1914. Studium o elicie władzy. Kraków, Polska.

Sroka, T. (2012-2013). Szpilman Józef Baltazar. W Polski Słownik Biograficzny. Т. XLVIII. Warszawa-Kraków, Polska.

Sroka, T. (2016). Wpływ samorządu Lwowa na przestrzeń publiczną miasta (1870-1914). Visnyk Lvivskoho universytetu. Seriia istorychna, Spetsvypusk, 251-271.

Stauter-Halsted, K. (2011). The Physician and the Fallen Woman: Medicalizing Prostitution in the Polish Lands. Journal of the History of Sexuality, 20, (2), 270-290. DOI: https://doi.org/10.1353/sex.2011.0021

Suchodolski, B. (Red.) (1987). Historia nauki polskiej. T. IV: 1863-1918, Cz. I i II, 355. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź, Polska.

Sundin, J., & Willner, S. (2007). Social Change and Health in Sweden. 250 Years of Politics and Practice. Solna, Sweden: Swedish National Institute of Public Health.

Szkudaj, T. (1999). Izba Lekarska Lwowska. Medycyna Nowożytna, 6(1), 153-162.

Szpilman, J. (1902). Uwagi o ekonomicznem znaczeniu hygieny kraju naszego. Przegląd Hygieniczny, (1), (4-7).

Szpilman, L. (1907). II Kongres Międzynarodowy higieny mieszkań od 4-12 września 1906 r. w Genewie. Przegląd Hygieniczny, (3).

Szpilman, L. (1908). II Kongres Międzynarodowy higieny mieszkań od 4-12 września 1906 r. w Genewie. Przegląd Hygieniczny, (5-12).

Tomczyk, R. (2015). Zagrożenia epidemiologiczne na terenie Austriackiej części monarchii Habsburskiej w XIX w. (do 1914 r.). Aspekty prawne i administracyjne. Galicja. Studia i materiały, (1), 99-113.

“Towarzystwo Przyjaciół Zdrowia” we Lwowie (1890, Grudnia 19). Kurjer Lwowski, (351), 1-2.

Towarzystwo Przyjaciół Zdrowia (1900, Grudnia 1). Kurjer Lwowski, (333), 6.

Tytulna storinka (1913). Zdrowe Życie, (1), 1.

Visty z Ruskoho Tov. likarskoho (1912). Zdorovlie, (1), 18.

Visty z Ruskoho Tov. likarskoho (1912). Zdorovlie, (12), 194-195.

Visty z Ukrainskoho likarskoho tovarystva (1914). Zdorovlie, (1), 11.

Walne zgromadzenie Towarzystwa “Przyjaciół Zdrowia” (1903). Przegląd Hygieniczny, (3), 45.

Wiadomości statystyczne o mieście Lwowie (1894), III, 3

Wiadomości statystyczne o mieście Lwowie (1895), VI, 1.

Wiczkowski, J. (1907). Lwów, jego rozwój i stan kulturalny oraz przewodnik po mieście. Lwów.

Winslow, C.-A. (1920, January 9). The Untilled Fields of Public Health. Science, 23-33. DOI: https://doi.org/10.1126/science.51.1306.23

Wnęk, K. (2008). Przemiany demograficzne we Lwowie w latach 1829-1938. Zeszyty naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego MCCXCI. Prace historyczne, (135), 13-127.

Wnęk, K., Zyblikiewicz, L. A. i Callahan, E. (2006). Ludność nowoczesnego Lwowa w latach 1857-1938. Kraków, Polska.

Wojtkiewicz-Kok, W. (1992). Dzieje wydziału lekarskiego Uniwersytetu Lwowskiego w latach 1894-1918. Wrocław, Polska: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Yureiko, O. (2012). Pro zasnuvannia ta diialnist Kraiovoi rady zdorovia u misti Lvovi (1871- 1918 rr.). Klinichna farmatsiia, farmakoterapiia ta medychna standartyzatsiia, (1-2), 81-85.

Zaprosyny do peredplaty na III-y rik vydavnytstva “Zdorovlia”, orhanu Ukrainskoho likarskoho tovarystva (1913). Zdorovlie, (12), 192.

Zarzycki, J. (1904). O kanalizacyi miasta Lwowa. Przegląd Hygieniczny, (2- 4), (6).

Zarzycki, J. (1905). W sprawie kanalizacyi miasta Lwowa. Przegląd Hygieniczny, (1-2).

Ziembicki, W. (1935). Bandrowski Juliusz Marian. W Polski Słownik Biograficzny. T.1, ss. 258-259. Kraków, Polska.

Опубліковано
2018-11-07
Як цитувати
Трач, В. (2018). ГІГІЄНІЧНІ ЧАСОПИСИ ТА ФОРМУВАННЯ ДИСКУРСУ ГРОМАДСЬКОГО ЗДОРОВ’Я У ЛЬВОВІ НА ПОЧАТКУ XX СТОЛІТТЯ. City History, Culture, Society, (4), 136-161. https://doi.org/10.15407/mics2019.04.136
Розділ
Модернізаційні процеси в містах: імперський та радянський дискурси