GORDS AND CITIES IN POLAND IN THE 13th CENTURY IN THE CONTEXT OF THE THEN SETTLEMENT CHANGES

  • Marcin Danielewski Institute of History Adam Mickiewicz University in Poznań
Ключові слова: gords, cities, settlement changes, 13th century

Анотація

The presented article revolves around an important academic issue pertaining to the spatial and chronological relations in the gords and towns of the 13th century, operating in Poland in the then Piast duchies.

In the face of scarce written sources little is known about many 13th century cities, the space they occupied and the development within the city walls. To date, the issues have also been neglected by archaeologists, narrowed down to works accompanying renovations or construction investments. Archaeological research, carried out selectively and randomly, does not contribute to a better understanding of the specific 13thcentury cities. Some of the smaller cities are very poorly researched which also precludes any conclusions on urban space. Therefore, the issue of chronological and spatial relations between gords and cities has not been thoroughly surveyed and it may remain so for a long time.

As part of the considerations, selected examples of gords and towns have been presented from the specific historical countries (Geater Poland, Kuyavia, the Gdansk Pomerania,Masovia, Central Poland, Lesser Poland and Silesia) to illustrate the issues in question. At the same time, attempts have been made to refer these examples to models or spatial relations including towns and older settlement as presented by Marian Rębkowski. These considerations lead to a conclusion that the gords and towns in the 13th century often operated next to each other, fulfilling different functions, at the same time complementing each other.

In the future, this issue necessitates further detailed research into specific areas like fragmented principalities or the settlement-related activities on the part of the specific princes.      

Посилання

Biniaś-Szkopek, M. (2016). Od grodu do miasta lokacyjnego – Gniezno w XI-XV wieku. Іn. J. Dobosz (Ed.) Dzieje Gniezna pierwszej stolicy Polski. Gniezno, Polska.

Biskup, M. (1978). Dzieje miasta w średniowieczu (od końca XII w. do 1466 r.). In M. Biskup (Еd.) Dzieje Inowrocławia. Vol. 1, 139-141. Warszawa – Poznań –Toruń, Polskа.

Chłopocka, H. (1965). Gniezno głównym ośrodkiem polityczno-administracyjnym Wielkopolski do połowy XIII w. In J. Topolski (Ed.) Dzieje Gniezna. Warszawa, Polskа.

Cofta-Broniewska, A. (1972). Badania archeologiczne w Inowrocławiu w 1967 roku. Sprawozdania Archeologiczne, (24), 164-165.

Cofta-Broniewska, A. (1974). Wczesnośredniowieczna warzelnia soli w Inowrocławiu. Ziemia Kujawska, (4), 5-13.

Cofta-Broniewska, A. (1978). Inowrocław i jego rejon w pradziejach i we wczesnym średniowieczu. In M. Biskup (Еd.) Dzieje Inowrocławia. Vol. 1. Warszawa – Poznań –Toruń, Polskа.

Danielewski, M. (2015). Przyczynek do nowych badań nad kasztelanią inowrocławską w XIII-XIV wieku. Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne, (16), 207-215.

Danielewski, M. (2016). Gniezno i okolice do 1038 roku. In J. Dobosz (Ed.) Dzieje Gniezna pierwszej stolicy Polski. Gniezno, Polskа.

Danielewski, M. (2016). Siećgrodowa na Kujawach oraz jej funkcje od połowy X do końca XIII wieku. Poznań, Polska.

Długosz, J. (1978). Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae. Lib. IX. Warszawa, Polska.

Florek, M. (2005). Sandomierski ośrodek grodowomiejski w średniowieczu. Przemiany przestrzenne i funkcjonalne. Warszawa, Polskа.

Gall Anonim. (1952). Cronica et gesta ducumsive principum Polonorum (ed. K. Maleczyński). Kraków, Polskа.

Gołembnik, A. (2011). Rozwój osadnictwa otwartego i pierwsza lokacja miasta. In A. Gołembnik (Еd.) Płockwczesnośredniowieczny.Warszawa, Polskа.

Górczak, Z. (2002). Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.). Poznań, Polska.

Górczak, Z. (2016). Lokacje i życie miejskie w średniowiecznej Wielkopolsce. In H. Machajewski і J. Wrzesiński (Eds.) Archeologia miast wielkopolskich. Poznań, Polska.

Grabarczyk, T., Kowalska-Pietrzak, A. і Nowak, T. (2003). Dzieje miasta do końca XVI wieku. In J. Szymczak (Еd.) Łęczyca. Dzieje miasta w średniowieczu i w XX wieku. Suplement do monografii miasta. Łęczyca – Łódź, Polskа.

Grygiel, R. і Jurek, T. (2014). Zakończenie. Początki Łęczycy: dyskurs archeologa i historyka. Іn R. Grygiel, і T. Jurek (Eds.) Początki Łęczycy. Vol. 3: W kręgu historii i historii sztuki. Łódź, Polskа.

Guldon, Z. (1974). Dzieje hutnictwa żelaznego na Kujawach i w ziemi dobrzyńskiej do XVI wieku. Ziemia Kujawska, (4), 36.

Hlebionek, M. (2010). Bolesław Pobożny i Wielkopolska jego czasów. Kraków, Polskа.

Jakubiak, A. (1988). Z dziejów fortyfikacji Poznania do końca XVIII wieku. In B. Polak (Еd.) Poznańskie fortyfikacje. Poznań, Polskа.

Jasiński, K. (1978). Gdańsk w okresie samodzielności politycznej Pomorza Gdańskiego. In E. Cieślak (Ed.) Historia Gdańska. Vol. 1 (by 1454). Gdańsk, Polskа.

Jasiński, K. (1996). Początki gminy miejskiej w Gdańsku. Na marginesie badań nad dokumentem Świętopełka dla dominikanów gdańskich z 1227 r. In R. Czaja і J. Tandecki (Eds.) Studia nad dziejami miast i mieszczaństwa w średniowieczu. Studia ofiarowane Profesorowi Antoniemu Czacharowskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin i czterdziestolecie pracy naukowej. Toruń, Polskа.

Joannis de Czarnkow (1961). Chronicon Polonorum. Warszawa, Polskа.

Jurek, T. (2014). Pierwsze wieki historii Łęczycy. Іn R. Grygiel і T. Jurek (Eds.) Początki Łęczycy. Vol. 3: W kręgu historii i historii sztuki. Łódź, Polskа.

Kaczmarczyk, Z. (1953). Przywilej lokacyjny dla Poznania z r. 1253. Przegląd Zachodni, 9(6-8), 142-166.

Kaczmarek, J. (2005). Między grodem a miastem. Przemiany osadnicze na terenie aglomeracji poznańskiej w X-XIII wieku. In Z. Kurnatowska і T. Jurek (Eds.) Civitas posnaniensis. Studia dziejów średniowiecznego Poznania. Poznań, Polskа.

Kajzer, L. (2013). Łęczyca trzecia albo kazimierzowska. Garść uwag. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, (60), 142-143.

Kóčka-Krenz, H. (2015). Ostrów Tumski w Poznaniu w początkach polskiej państwowości. In A. Stempin (Ed.) Pamięć w dębie zachowana. Poznań, Polskа.

Kosmas (1923). Die chronik der Böhmem des Cosmas von Prag (ed. W. Weinberger und B. Bretholz) (lib. II, cap. 3). Berlin, Deutschland.

Kürbis, B. (Еd.). Roczniki wielkopolskie (1962). Warszawa, Polska.

Labuda G. (1972). Rozwój gospodarki wiejskiej i początki miast samorządowych. In Historia Pomorza. Vol. 1 (by 1466). Poznań, Polskа.

Lalik, T. (1993). Sandomierz w świetle źródeł pisanych. Іn S. Tabaczyński (Ed.) Sandomierz. Badania 1969-1973. Vol. 1. Warszawa, Polskа.

Linette, E. (1981). Zamek w Poznaniu. 700 lat dziejów.Warszawa – Poznań, Polskа.

Lubomirski, T. (Ed.) (1962). Kodeks dyplomatyczny Księstwa Mazowieckiego, (11). Warszawa Polska.

Mikołajczak, E. (2017). Inowrocław w czasach Kazimierza Konradowica (1230- 1267). In D. Karczewski (Еd.) Książę Kazimierz Konradowic i Kujawy jego czasów. Kraków, Polskа.

Miłobędzki, A. (1967). Zamek sandomierski. In T. Wąsowicz і J. Pazdur (Eds.). Studia sandomierskie. Materiały do dziejów miasta Sandomierza i regionu sandomierskiego. Sandomierz, Polskа.

Młynarska-Kaletynowa, M. (1986). Wrocław w XII-XIII wieku. Przemiany społeczne i osadnicze. Wrocław, Polskа.

Nowacki, B. (2013). Przemysł I 1220/1221-1257. Książę suwerennej Wielkopolski. Kraków, Polska.

Olejnik, K. (1970). Obrona polskiej granicy zachodniej. Okres rozbicia dzielnicowego i monarchii stanowej (1138-1385). Poznań, Polskа.

Olejnik, K. (1982). Z wojennej przeszłości Poznania. Poznań, Polska.

Paner, H. (2004). Nowe źródła archeologiczne do dziejów wczesnośredniowiecznego Gdańska. In R. Czaja, G. Nawrolska, M. Rębkowski і J. Tandecki (Eds.) Archaeologia et historia Urbana. Elbląg, Polskа.

Paner, H. (2015). Rozwój przestrzenny wczesnośredniowiecznego Gdańska w świetle źródeł archeologicznych. Archaeologia Historica Polona, (23), 139-161.

Pazyra, S. (1959). Geneza i rozwój miast mazowieckich. Warszawa, Polskа.

Piekalski. J. (1999). Od Kolonii do Krakowa. Przemiana Topografii wczesnych miast. Wrocław, Polskа.

Pilarczyk, Z. (1988). Obronność Poznania w latach 1253-1793. Poznań, Polskа.

Polak, Z. (2011). Płock średniowieczny – kontynuacja czy nowa jakość? In A. Gołembnik (Ed.) Płock wczesnośredniowieczny. Warszawa, Polskа.

Rębkowski, M. (2001). Pierwsze lokacje miast w księstwie zachodniopomorskim. Przemiany przestrzenne i kulturowe. Kołobrzeg, Polskа.

Rubczyński, W. (1886). Wielkopolska pod rządami synów Władysława Odonica (1239-1279). Rocznik Filarecki, 1, 1-98.

Rzeźnik, P. (2000). Gród wrocławski około roku 1000. In M. Młynarska-Kaletynowa і E. Małachowicz (Eds.) Śląsk około roku 1000.Wrocław, Polskа.

Samsonowicz, H. (1980). Tendencje rozwoju sieci miejskiej w Polsce późnośredniowiecznej. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 28 (3), 342-344.

Sawicki, T. (2001). Wczesnośredniowieczny zespół grodowy w Gnieźnie. In Z. Kurnatowska (Ed.) Gniezno w świetle ostatnich badań archeologicznych. Nowe fakty. Nowe interpretacje. Poznań, Polskа.

Spors, J. (1974). Agresja brandenburska wobec Wielkopolski do 1278 roku. Roczniki Historyczne, (40), 107-121.

Szymczak, J. (2012). Źródła pisane do dziejów średniowiecznej Łęczycy. In L. Sztompka і M. Żemigała (Ed.) Źródła, wykopaliska mapy. Źródła do dziejów Łęczycy. Łęczyca, Polskа.

Trzeciecki, M. (2011). Gród na Wzgórzu Tumskim. In A. Gołembnik (Ed.) Płock wczesnośredniowieczny. Warszawa, Polskа.

Woźniak, M. (2007). Inowrocław – stanowiska 2, 20 i 6 (AZP 44-40 st. na obszarze 45, 46 i 47) sprawozdanie z nadzorów archeologicznych oraz z ratowniczych badań archeologicznych prowadzonych w związku z przebudową skrzyżowania w ciągu drogikrajowej nr 15 w nowrocławiu. Inowrocław, text stored in Jan Kasprowicz Museum in Inowrocław.

Woźniak, M. (2012). Inowrocław stanowisko 20 (AZP 44-40 st. na obszarze 46) sprawozdanie z nadzorów archeologicznych. Inowrocław, opracowanie w zbiorach Muzeum Jana Kasprowicza w Inowrocławiu.

Woźniak, M. (2014). Inowrocław – stanowisko 6 sprawozdanie z ratowniczych badań wyprzedzających w roku 2014 (obszar AZP 44-40/189). Inowrocław, text stored in Jan Kasprowicz Museum in Inowrocław.

Zientara, B. (1997). Henryk Brodaty i jego czasy, afterword by M. Dygo. Warszawa, Polska.

Опубліковано
2018-11-07
Як цитувати
Danielewski, M. (2018). GORDS AND CITIES IN POLAND IN THE 13th CENTURY IN THE CONTEXT OF THE THEN SETTLEMENT CHANGES. City History, Culture, Society, (4), 21-33. https://doi.org/10.15407/mics2019.04.021
Розділ
Археологія міста